Sjálfvirka tilkynningaskyldukerfið

tæknilegt

Árið 1994 skrifuðu Slysavarnafélag Íslands, póst- og símamálastjóri og samgönguráðherra undir samkomulag um sjálfvirka tilkynningaskyldu. Þá hófst undirbúningur að því kerfi sem nú er í notkun. Í fyrstu rak Slysavarnafélag Íslands kerfið. En með lögum frá 2003 um Vaktstöð siglinga var Siglingastofnun Íslands falið að fara með yfirstjórn mála er varða Vaktstöð siglinga og þar með yfirstjórn sjálfvirku tilkynningaskyldunnar. Sérstakur þjónustusamningur var gerður við þrjá aðila um rekstur vaktstöðvarinnar, Landhelgisgæslu Íslands sem fer með faglega stjórn vaktstöðvarinnar, Neyðarlínuna hf. sem fer með fjármál vaktstöðvarinnar, húsnæðismál og annan rekstur og Slysavarnafélagið Landsbjörg sem rekur björgunarbáta víða um land, auk yfirstjórnar björgunarsveita. Tilkynningaskyldan og fjarskiptastöð skipa í Gufunesi, Reykjavík radíó, fluttu í húsnæði Neyðarlínunnar í Skógarhlíð 14. ágúst 2004, en stjórnstöð Landhelgisgæslunnar 13. maí 2005. Þar með sameinuðust lykilaðilar vegna leitar og björgunar á hafsvæðinu umhverfis ísland undir heitinu Vaktstöð siglinga.

Virkni STK kerfisins

 Skipstæki                    

Skipstæki frá fyrirtækinu Racal, sem er um borð í hverju skipi, sendir frá     sér upplýsingar um staðsetningu skipsins, stefnu þess og hraða. Tækið hefur neyðarhnapp sem hægt er að nota til að senda út neyðarkall.

Fjarskiptakerfi

Fjarskiptakerfi, sem rekið er af Neyðarlínunni og þjónustað af Flugfjarskiptum, samanstendur af VHF-strandstöðvum meðfram strandlengju landsins og tekur við sendingum frá skipstækjunum. Einnig berast boð frá skipstækjum í gegnum gervihnattakerfi Inmarsat eða sambærilegt ef fjarlægð skips frá strandlengju er of mikil.

Fjarskiptastjóri

Fjarskiptastjóri, sem er hugbúnaður skrifaður af Stefju, heldur utan um skeyti/upplýsingar sem berast frá skipstækjunum og kemur þeim til öryggiseftirlitskerfisins. Fjarskiptastjórinn sendir frá sér viðvörun ef gögn berast ekki frá skipstækjunum.

Öryggiseftirlitskerfi

Öryggiseftirlitskerfi, sem er búnaður (vél- og hugbúnaður) sem er á varðstofu Vaktstöðvar siglinga. Eftirlitskerfið er það verkfæri sem starfsmenn Vaktstöðvarinnar nota til að fylgjast með ferðum skipa og báta.

Tækið um borð 

Skipstækið sem er um borð í bátnum sendir frá sér upplýsingar á um 2 mín fresti um staðsetningu, stefnu og hraða bátsins. Bátarnir geta verið á hafsvæði sem skilgreint er sem hafsvæði A1 eða um 30-35 sjómílur frá strandlengjunni. Tækið sendir upplýsingarnar á VHF tíðni sem berast til VHF-móttakara sem staðsettir eru meðfram strandlengjunni og þaðan í dreifikerfi Símans. Þaðan berast upplýsingarnar inn í fjarskiptastjóra (hugbúnaðarkerfi) sem er í Gufunesi. Fjarskiptastjórinn sendir upplýsingarnar áfram í tölvukerfi sem staðsett er á varðstofu Vaktstöðvar siglinga þar sem starfsmenn fylgjast með þeim tilkynningum sem berast í kerfið. Allar þessar sendingar eru sjálfvirkar og þarf eigandi tækisins einungis að sjá til þess að tækið hafi rafstraum og öruggt loftnetssamband í þann búnað sem fylgir tækinu. Hægt er að senda neyðarkall frá tækinu með því að ýta á neyðarhnapp sem er framan á því og við það sendast upplýsingar um þann bát sem í neyð er og er þá brugðist við því kalli samkvæmt ákveðnu verklagi. Upplýsingar geta einnig borist í gegnum gervihnattakerfi eins og Inmarsat en skipum sem veiða utan hafsvæðis A1 ber að hafa um borð búnað til að senda tilkynningar um staðsetningu samkvæmt fjarskiptalögum. Í dag þurfa þessi skip eingöngu að senda tilkynningar á 12 tíma fresti.

Samkvæmt lögum um Tilkynningaskyldu íslenskra skipa eiga öll skip og bátar sem eru undir 24 metrum og veiða innan hafsvæðis A1 að senda upplýsingar um staðsetningu á a.m.k. 15 mínútna fresti. Berist slíkar upplýsingar ekki frá skipum og bátum á hafi úti eru gerðar viðeigandi ráðstafanir til að leita þau uppi.

Skilaboð/skeyti berst ekki frá skipi á sjó

Komi ekki sjálfvirkar upplýsingar um staðsetningu skips á sjó á 15 mínútna fresti lætur öryggiskerfið vita með því að birta upplýsingar um skipið, staðsetningu þess og kallmerki á þeim stað sem það sendi síðast frá sér gögn. Þá hefst verkferill sem starfsmenn Vaktstöðvar siglinga vinna eftir við þessi tilfelli. Berist ekki skeyti um nýja staðsetningu innan ákveðna tímamarka er gerð tilraun til að hafa samband við skipið í gegnum uppgefinn farsíma um borð eða með því að kalla skipið upp í talstöð og þá í versta falli grennslast um skipið hjá nærstöddum skipum.. Svari skipið hvorugum þessara leiða er hafin leit að skipinu samkvæmt verklagi við leit og björgun á hafi úti.

Neyðarkall frá skipi í gegnum neyðarhnapp

Ef ýtt er á neyðarhnapp skipstækisins berast boðin til tölvukerfis Vaktstöðvar siglinga á 10-40 sekúndum eftir því hversu mikið álag er á kerfinu. Um leið og boðin berast vaktstöð heyrist hljóðmerki sem gefur til kynna neyðarkall og á sama tíma birtast upplýsingar á tölvuskjá um hvaða skip hefur sent kallið. Einnig prentast neyðarkallið á tölvuprentara til frekari vinnslu. Þá strax er haft samband við skipið og kannaðar aðstæður um borð. Náist ekki samband við skipið er hafin leit og björgun samkvæmt áðurnefndu verklagi. Nákvæmar upplýsingar liggja fyrir um staðsetningu skipsins þegar neyðarkallið berst og flýtir það fyrir allri leit. Nálæg skip og bátar eru jafnframt beðin um aðstoð.